Επανάσταση 1878 -Οι επιχειρήσεις, η καταστροφή του Λιτοχώρου και το τέλος της επανάστασης

του Νίκου Χρ. Κάκαλου

Έλληνες επαναστάτες της Μακεδονίας το 1878, μεταξύ αυτών ο επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος, ο πρόεδρος της προσωρινής κυβέρνησης Ε. Κοροβάγγος, ο Κ. Φαρμάκης, ο Ν. Αξελός και ο Χαραλ. Λελούδας.

Στις 17 Φεβρουαρίου είχαν έρθει στο Λιτόχωρο από την Κατερίνη ο Έλληνας πρόκρΙτος Νικόλαος Μπίτσιος μαζί με τον Δερβίς Μπαμπά για να συζητήσουν δήθεν όρους υποταγής τους επαναστάτες.

Ο Δουμπιώτης πίστευε ότι θα κέρδιζε χρόνο με διαπραγματεύσεις και άφησε να φύγουν οι Μπίτσιος και Δερβίς Μπαμπά, καθώς άφησε και τους τελωνοφύλακες των Αγίων Θεοδώρων. Αυτοί έδωσαν πληροφορίες για τη δύναμη των ανταρτών και ο Τούρκος διοικητής της Κατερίνης τηλεγράφησε και ζήτησε βοήθεια.

Επακολούθησαν αλλεπάλληλα σφάλματα του Δουμπιώτη, που όπως αποδείχτηκε δεν διέθετε στρατηγικό νου και διοικητικές ικανότητες παρά μόνο γενναιότητα και εντιμότητα. Αντί να μοιράσει αμέσως τον οπλισμό στους χωρικούς που κατέφθαναν και ζητούσαν όπλα, και να φροντίσει για τη γρήγορη εξάπλωση της επανάστασης, έχασε χρόνο, διέσπασε τις δυνάμεις του στέλνοντας το Τζήμα και Αποστολίδη να καταλάβουν το φρούριο του Πλαταμώνα με 35 άνδρες και τους ξεσηκωμένους Πλαταμωνίτες, και το Ζαχείλα να πιάσει τις διαβάσεις της Ραψάνης.

Αρκέσθηκε σε μια πρόχειρη οχύρωση του Λιτοχώρου, άφησε μια μικρή φρουρά από 60 εθελοντές Ελλαδίτες και 200 ντόπιους και στις 24 Φεβρουαρίου ξεκίνησε να καταστρέψει την Τόχοβα, μια φωλιά 750 άγριων Κιρκασίων ιππέων, που θα απειλούσαν οπωσδήποτε την επανάσταση στην Πιερία.

Συναντήθηκε με τον Νικόλαο Κίτρους 3 ώρες μακριά από την Τόχοβα, ο οποίος τον συμβούλευσε να μην επιτεθούν, διότι οι δυνάμεις τους δεν επαρκούσαν για μια σύντομη επίτευξη του αντικειμενικού τους στόχου.

Ο Νικόλαος Κίτρους, μόλις είχε αποβιβαστεί ο Δουμπιώτης, είχε εξεγείρει την περιοχή του μαζί με τον αρχηγέτη των Βλάχων του Βερμίου Παύλο Πατραλέξη. Επειδή οι μισοί Κολινδρινοί δεν τον ακολούθησαν, αλλά διαπραγματεύονταν με τους Τούρκους του Αιγινίου, πυρπόλησε τη Μητρόπολη του στον Κολινδρό και απέσυρε το ορμητήριο του στη Μονή των Αγίων Πάντων. Εκεί είχαν συγκεντρωθεί 2700 γυναικόπαιδα για προστασία, διότι από τις 20 Φεβρουαρίου ο ατμοδρόμονας “Αδριανούπολις” πηγαινοερχόταν και αποβίβαζε στρατεύματα στην Κατερίνη. Άλλα στρατεύματα πάλι έρχονταν από στεριάς.

Γι’ αυτό ο Νικόλαος, μετά την αποτυχία της εκστρατείας κατά της Τόχοβας, στράφηκε προς τη μονή των Αγίων Πάντων και ο Δουμπιώτης επέστρεφε βιαστικά, για να υπερασπιστεί το Λιτόχωρο!

Η καταστροφή του Λιτοχώρου

Στις 3 Μαρτίου πέντε τάγματα του τουρκικού στρατού υπό τον Ασάφ Πασά εξαπολύθηκαν εναντίον της μικρής φρουράς του Λιτοχώρου. Στις ντάμπιες, εκεί που βρίσκονται τα σημερινά στρατόπεδα, οι επαναστάτες αντάλλαξαν μερικές βολές και μπροστά στη αριθμητική υπεροχή των Τούρκων που τους “περίλαβαν με τα Βελονωτά”, όπως διηγούνταν οι παλαιότεροι Λιτοχωρίτες, διασκορπίστηκαν στα βουνά. Κι ενώ τα γυναικόπαιδα έφευαν προς το Μοναστήρι, η “Αδριανούπολις” κανονιοβολούσε ακατάπαυστα.

Η φρουρά της Σκάλας κατόρθωσε να σώσει λίγα όπλα. Όμως ο όγκος του οπλισμού έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Ο Ασάφ, αφού επέτρεψε τη λαφυραγώγηση του Λιτοχώρου, διέταξε την πυρπόληση του. Τις φλόγες του πρόλαβαν και είδαν οι προφυλακές του δουμπιώτη μαζί με μια ομάδα σαρακατσαναίων από τα υψώματα της Μαλαθριάς. Τη νύχτα, ενώ το Λιτόχωρο καιγόταν, το “Βυζάντιο” έριχνε ένα φορτίο 2500 όπλων στην παραλία. Το φορτίο αυτό έπεσε στα χέρια των Τούρκων.

“ΤΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1878 ΚΑΙ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΡΟΒΑΓΚΟΣ” του Νίκου Χρ. Κάκαλου, 1992

Δήμος Λιτοχώρου, Σειρά Μελέτες κι έρευνες

Ο Ασάφ Πασάς

Το τέλος της επανάστασης

Το επαναστατικό σώμα δεν μπόρεσε να στεριώσει την επανάσταση στον Όλυμπο και τα χωριά άρχισαν να παραδίδουν τα όπλα. Γι΄αυτό σχεδόν διαλυμένο από τις απειθαρχίες, ακόμη και λιποταξίες, συμπτύχθηκε στα Χάσια.

Μάταια περίμενε να συνδεθεί και να λάβει ενισχύσεις ο καρτερικός και σεμνός Μιλτιάδης Αποστολίδης, που παρέμεινε κυνηγημένος στον Όλυμπο, για να συντηρεί τον απόηχο της επανάστασης. Το κύριο σώμα από τη Δεσκάτη πέρασε στη Θεσσαλία και συνδέθηκε με τον αρχηγό της επανάστασης στα Άγραφα Ισχόμαχο. Στο Σμόκοβο (Λουτρό) της Καρδίτσας στις 19 Απριλίου 1878 συναντήθηκαν οι Άγγλοι πρόξενοι Μέρλιν και Μπλωντ με τους εκπροσώπους των επαναστατών και υπογράφτηκε η κατάπαυση των εχθροπραξιών και η διάλυση των σωμάτων με την υπόσχεση της αμνηστείας.